Gres Analizi Nasıl Yapılır? Saha ve Laboratuvar Testleri

2 Ekim 2026 · 4 dakika okuma

Endüstriyel tesislerde çalışan kritik rulman ve ekipmanların kestirimci bakım süreçlerinde gres analizi, ekipman ömrünü uzatmanın ve beklenmeyen duruşları önlemenin temel taşıdır.

Gres Analizinin Önemi ve Sıvı Yağ Analizinden Temel Farkları

Endüstriyel tesislerde dönen ekipmanların büyük bir kısmı gres ile yağlanır. Sıvı yağların aksine gres, baz yağ (base oil), kalınlaştırıcı (thickener) ve katık paketinden (additive package) oluşan yarı katı bir yapıya sahiptir. Bu özel matris yapı, gresin rulman yuvasında veya dişli kutusunda kalarak sızdırmazlık sağlamasına imkan tanır. Ancak aynı yapı, kullanılmış gres analizi süreçlerini sıvı yağ analizinden oldukça farklı ve karmaşık hale getirir.

Sıvı yağlarda sistemdeki aşınma parçacıkları ve kirleticiler yağ sirkülasyonu sayesinde homojen olarak dağılırken, gres sistemlerinde kirlilik ve aşınma elementleri bölgesel olarak birikir. Bu nedenle bir gres analizinin başarısı, doğrudan numunenin temsil kabiliyetine ve mikro ölçekli laboratuvar test yöntemlerinin doğru seçilmesine bağlıdır. Düzgün yürütülen bir gres analizi programı; yağlayıcı ömrünü, kalınlaştırıcı yapısının bozulmasını, aşınma mekanizmalarını ve dış ortam kaynaklı kirlenmeyi (çevre kirliliği veya su girişi) net bir şekilde ortaya koyar.

Doğru Gres Numunesi Alma Yöntemleri (ASTM D7718)

Kullanılmış gres analizinde yapılan en kritik hatalardan biri, numunenin gresörlük (grease nipple) ağzından veya taze gres basma hatlarından alınmasıdır. Bu alanlarda biriken gres, aktif olarak çalışan rulman yuvarlanma elemanlarının (rolling elements) maruz kaldığı termal ve mekanik stresi temsil etmez. Doğru numune alma işlemi ASTM D7718 (Standard Practice for Obtaining In-Service Grease Samples) standardına uygun olarak yürütülmelidir.

Saha uygulamalarında aktif yağlama bölgesinden (active lubrication zone) numune almak için özel olarak tasarlanmış gres numune alma aparatları (grease sampling thief) veya tahliye portlarına yerleştirilen numune tüpleri kullanılır. Numune miktarı genellikle 1 ila 5 gram arasında değişir. Bu kadar küçük miktarlarla doğru test sonuçları elde edebilmek için numunenin kontamine edilmeden, temiz ve hava geçirmez şırınga veya özel numune kaplarına aktarılması şarttır.

• Gresörlükte beklemiş statik gresi asla analiz için kullanmayın; aktif çalışan bölgeye ulaşın.
• Numune alırken metalik spatula veya kontamine aparatlar kullanarak elemental analiz sonuçlarını yanıltmayın.
• Her numuneyi ekipman etiketi, çalışma sıcaklığı, çalışma saati ve basılan taze gres miktarı bilgileriyle etiketleyin.

Gres Kıvamı ve Konik Penetrasyon Testleri (ASTM D217 ve ASTM D1403)

Gresin sertliği veya yumuşaklığı, onun kıvamı (consistency) olarak tanımlanır ve Ulusal Yağlama Gresi Enstitüsü (National Lubricating Grease Institute - NLGI) derecelendirmesi ile ifade edilir. Standart taze gres analizlerinde ASTM D217 yöntemi kullanılarak 25°C'de 60 çift strok işlenmiş penetrasyon (worked penetration) değeri ölçülür. Bu testte tam ölçekli (full-scale) koni ve 50 gramdan fazla gres numunesi gereklidir.

Ancak kullanılmış gres analizinde sahadan 50 gram numune toplamak çoğu zaman imkansızdır. Bu durumda ASTM D1403 standardında tanımlanan çeyrek ölçekli (1/4 scale) veya yarım ölçekli (1/2 scale) konik penetrasyon cihazları devreye girer. Bu yöntemle 1 ila 3 gramlık kullanılmış gres numunesinin kıvamı hassas şekilde ölçülerek işlenmemiş penetrasyon (unworked penetration) değeri bulunur ve standart ASTM D217 değerine dönüştürülür.

Termal Özellikler: Damlama Noktası Tayini (ASTM D2265)

Damlama noktası (dropping point), gresin kalınlaştırıcı yapısının termal strese dayanamayarak baz yağı tutamaz hale geldiği ve ilk damlanın düştüğü sıcaklık seviyesidir. Bu parametre, gresin çalışma sıcaklığı üst sınırının belirlenmesinde kritik bir rol oynar. Ancak bilinmelidir ki, damlama noktası gresin maksimum sürekli çalışma sıcaklığı değildir; genellikle güvenli çalışma sınırı damlama noktasının 30°C ila 50°C altındadır.

Laboratuvar ortamında ASTM D2265 standardına göre alüminyum blok fırın kullanılarak gerçekleştirilen damlama noktası testinde, numune tüpüne yerleştirilen gres kademeli olarak ısıtılır. Kalınlaştırıcısının tipi (lityum sabunu, lityum kompleks, poliüre, kalsiyum sülfonat kompleks vb.) gresin termal limitlerini belirler. Kullanılmış gres analizinde damlama noktasının düşmesi; farklı tipte greslerin karıştığını (incompatibility), aşırı termal degradation yaşandığını veya kalınlaştırıcı yapısının bozulduğunu gösterir.

Kirlilik, Aşınma ve Yaşlanma Test Yöntemleri

Kullanılmış gresin kimyasal ve fiziksel durumunu tam olarak anlamak için laboratuvarlarda bir dizi spektrometrik ve fiziksel test kombine edilir. Sentech bünyesinde sunulan detaylı [gres analizi](/hizmetler/analiz-hizmetleri/gres-analizi) hizmetlerinde bu test parametrelerinin korelasyonu incelenerek kök neden analizi yapılır.

FTIR (Fourier Transform Infrared Spectroscopy) Analizi (ASTM D7889 / ASTM D7418): Gresteki oksidasyon seviyesini, katık tükenmesini, nitro-oksidasyonu ve farklı gres karışımlarından kaynaklanan organik değişimleri belirler.

ICP-OES Spektrometre (ASTM D5185): Gresteki aşınma metallerini (Demir-Fe, Bakır-Cu, Alüminyum-Al, Kurşun-Pb), dış kirlilik elementlerini (Silisyum-Si, Sodyum-Na) ve katık elementlerini (Çinko-Zn, Fosfor-P, Kalsiyum-Ca) ppm (part per million) seviyesinde ölçer.

PQ İndeksi (Particle Quantifier): ICP spektrometresinin tespit edemediği 8-10 mikrondan büyük ferromanyetik aşınma parçacıklarının büyüklüğünü ve miktarını ölçerek eksojenik veya yorulma kaynaklı makro aşınmaları tespit eder.

Karl Fischer Su Tayini (ASTM D6304): Gresteki toplam su miktarını ppm veya yüzde (%) bazında ölçer. Su varlığı, gresin kalınlaştırıcı yapısını çözerek yumuşamasına veya aşırı pas/korozyon oluşumuna neden olur.

Analiz Verilerinin Değerlendirilmesi ve Kök Neden Analizi

Gres analizinden elde edilen veriler tek tek değil, bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmelidir. Örneğin; sadece penetrasyon değerinin artması (gresin yumuşaması) aşırı greslemeden, mekanik makaslamadan (shear instability) veya gres uyumsuzluğundan kaynaklanabilir. Ancak bu veriye yüksek Silisyum (Si) ve yüksek PQ İndeksi eşlik ediyorsa, dış ortamdan toz girişi olduğu ve bu tozun zımpara etkisi yaratarak abrasive aşınmaya yol açtığı netleşir.

Eğer damlama noktası düşmüş, FTIR analizinde oksidasyon pikleri yükselmiş ve penetrasyon değeri sertleşme yönünde değişmişse (penetrasyon değeri düşmüşse), bu durum gresin yüksek termal strese maruz kaldığını ve baz yağın buharlaşarak gresin 'kuruduğunu' gösterir. Bakım şefleri ve güvenilirlik mühendisleri bu kök neden analizlerine dayanarak yağlama periyotlarını, yağ miktarlarını ve keçe sızdırmazlık elemanlarını güncelleyebilirler.

gres analizikestirimci bakımNLGI kıvamıdamlama noktasıyağ laboratuvarı